ဦးျမဝါေတာင္အင္းကြက္

 

ေျမာက္ဦးေခတ္ ( ေအဒီ ၁၄၃၀-၁၇၈၄ ) သည္ ရခိုင္သမိုင္း၏ အထြန္းကားဆုံးႏွင့္ အင္အား

အႀကီးမားဆုံးေသာ ကာလတစ္ခုျဖစ္ခဲ႔သည္။  အထူးသျဖင္႔ (ေအဒီ ၁၆ ရာစု) ကာလအတြင္းျဖစ္သည္။

ယင္း၏ေနာက္ကြယ္တြင္ တိုင္းျပည္ တည္တံ့ခိုင္ၿမဲေရးအတြက္ မိမိအသက္ကိုစေတးဝံ့သည့္ ထူးျခားေသာ

ဂမၻီရပညာရွင္ႀကီးတစ္ဦး ေပၚထြန္းခဲ့သည္။    ထိုပညာရွင္မွာ အျခားသူမဟုတ္၊ ရခိုင္ျပည္သူတို႔ ယေန႔တိုင္

အေလးအျမတ္ထား ႐ိုေသၾကရသည့္ ရွင္ငယ္ဆရာ ဦးျမဝါ (ေအဒီ ၁၄၉၂-၁၅၃၇)ပင္ ျဖစ္ပါသည္။

                 ဦးျမ၀ါ၏ ဘ၀ဇာတ္ေၾကာင္းကုိ မွတ္တမ္းမွတ္ရာမ်ားမွ ေကာက္ႏႈတ္တင္ျပရေသာ္-

ဦးျမဝါကို ရခုိင္သကၠရာဇ္ ၈၅၄ ခု ၊ ဝါဆိုလျပည့္ ၾကာသပေတးေန႔ နံနက္ ၄ ဗဟိုရ္၊ ၂ပါတ္၊ ၃ဗီဇနာ၊ ၂ျပန္၊

၂ ခရာတြင္ ဥတၱရသဠ္နကၡတ္(Uttara Ashadha) ႏွင့္ယွဥ္၍ ဖြားျမင္ခဲ့သည္။ ငယ္အမည္မွာ “ေမာင္ျမဝါ”

ျဖစ္သည္။ ခမည္းေတာ္မွာ မင္းလွရာဇာေစာမြန္၏ ေျမာက္ေ႐ႊေရးေတာ္ေဆာင္ မိဖုရား၏အႀကီးေတာ္ စိုင္း

တင္ၿမိဳ႕စား မဟာနႏၵသၾကၤန္ျဖစ္ၿပီး၊ မယ္ေတာ္မွာ မင္းလွရာဇာေစာမြန္၏ မိဖုရားေစာနႏီၵ၏ညီမေတာ္၊ ေဇာ

ေစာမြန္္ျဖစ္သည္။

                 ရခုိင္ဘုရင္ မင္းဗာႀကီးႏွင့္ ဦးျမဝါတို႔မွာ အမိညီအစ္ကို ေတာ္စပ္သူမ်ားျဖစ္ၾကသည္။ မင္းဗာ

ဘုရင္ကို သကၠရာဇ္ ၈၅၄ ခု ဝါဆိုလျပည့္ေက်ာ္ (၂) ရက္ စေနေန႔၊ (ခရစ္ႏွစ္-၁၄၉၂)တြင္ ေမြးဖြားခဲ့သည္။

မင္းဗာဘုရင္သည္ ဦးျမဝါထက္ ႏွစ္ရက္သာ အသက္ငယ္သည္။ မဟာပညာေက်ာ္ကို သကၠရာဇ္ ၈၅၁ -ခု

(ခရစ္ႏွစ္ ၁၄၈၉) တြင္ဖြားျမင္ခဲ့သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ သွ်င္ျမဝါ၊ မင္းဗာႀကီး မဟာပညာေက်ာ္တို႔မွာ ဖြားဘက္

ေတာ္္ ငယ္သူငယ္ခ်င္းမ်ားျဖစ္ၾကသည္။

ငယ္သူငယ္ခ်င္း (၃) ဦးတို႔သည္ ေျမာက္ဦးၿမိဳ႕၏ မင္းဆရာ အဂၢစိေႏၵယ် ဆရာေတာ္ေက်ာင္း

(ေတာင္ညိဳေက်ာင္းတိုက္တြင္) အသက္ ၁၆ ႏွစ္အထိ ပညာသင္ၾကားခဲ့ၿပီး၊ ထုိမွတဆင့္ ေနာက္ထပ္ပညာ

ဆည္ပူးရန္ အိႏိၵယျပည္ ဗာရာဏသီသို႔ သြားေရာက္ကာ ပညာကုိ ဆက္လက္သင္ၾကားခဲ့ၾကသည္။

               ၁၆ ရာစု (ေအဒီ ၁၅၀၁ မွ ၁၆၀၀ အထိ) ကာလအတြင္း အိႏိၵယျပည္တြင္  ယေန႔ေခတ္ကဲ့သို႔

စနစ္တက် ဖဲြ႔စည္းထားေသာ တကၠသိုလ္ဟူ၍ သီးသန္႔မရိွေတာ႔ေပ။သို႔ေသာ္လည္း ဗာရဏသီေဒသသည္

ေရွးပေဝသဏီကပင္ ဟိႏၵဴဘာသာ၊ သကၠတစာေပႏွင့္ ဂမီ ၻရပညာရပ္မ်ား ထြန္းကားရာ အဆင့္ျမင့္ ပညာ

ေရးဗဟိုခ်က္မအျဖစ္ အခိုင္အမာတည္ရိွေနခဲ့သည္။  အဘယ္ေၾကာင္႔ဆုိေသာ္ (၁၆ ရာစု) ကာလအတြင္း

ဗာရဏသီတြင္ ဂမီ ၻရပညာႏွင့္စာေပအေက်ာ္အေမာ္မ်ားစြာ ေနထိုင္ခဲ့ၾကသည္။ ဥပမာအားျဖင့္-ကမာၻေက်ာ္

ရာမယဏလကၤာႀကီးကို ေရးသားခဲ့သည့္  စာဆိုေတာ္ တူးလ္စီးဒတ္စ္ (Tulsidas) သည္ ဗာရဏသီတြင္

ဘဝအေျခခ်ကာ စာေပႏွင့္ ပညာရပ္မ်ားကို ျပန္႔ပြားေစခဲ့ၿပီး၊  အိႏိၵယ႐ိုးရာ ဒႆနႏွင့္ ဝိဇၨာအတတ္မ်ားကို

သင္ၾကားေပးသည့္ နာမည္ႀကီး ဆာဒူးႀကီးမ်ားႏွင့္ ဂု႐ုမ်ားစြာတုိ႔သည္ ဗာရဏသီ၏ ဂဂၤါျမစ္ကမ္းေဘးတြင္

ေက်ာင္းေဆာက္၍ ပညာျဖန္႔ေဝေပးခဲ့ၾကသည္။

                ေရွးေခတ္(ေအဒီ ၄ ရာစုမွ ေအဒီ ၁၂ရာစု)အထိ အိႏိၵယတြင္ နာလႏၵာ တကၠသုိလ္ကဲ့သို႔ သီး

သန္႔ အေဆာက္အအုံျဖင့္ တည္ေထာင္ခဲ႔ၾကေသာ ကမ ၻာေက်ာ္တကၠသိုလ္ႀကီးမ်ားသည္ အာဖဂန္နစၥတန္

ဘက္မွ  က်ဴးေက်ာ္ဝင္ေရာက္လာသည့္ မြတ္စလင္ စစ္ဗိုလ္ခ်ဳပ္ “ဘခ္တီးယား ခီလ္ဂ်ီ  ”  (Bakhtiyar Khilji)

ဦးေဆာင္ေသာ စစ္တပ္က  မီးရိႈ႕ဖ်က္ဆီးခဲ့ျခင္း ခံရကာ ပ်က္စီးသြားေလသည္။  (၁၆ ရာစု) ဒုတိယပိုင္းတြင္

မဂိုအင္ပါယာကို စိုးစံခဲ့ေသာ အကၠဘာ-၁ ဘုရင္ႀကီး (ေအဒီ ၁၅၅၆-၁၆၀၅) လက္ထက္တြင္ ဘာသာေရး

လြတ္လပ္ခြင့္ေပးခဲ့သည္။   ထုိ႔ေၾကာင္႔ ဗာရဏသီရိွ ဟိႏၵဴေက်ာင္းေတာ္မ်ားႏွင့္ အဆင့္ျမင့္ သကၠတပညာ

ေရးစနစ္သည္ ျပန္လည္ထြန္းကား စည္ပင္အားေကာင္းလာခဲ့သည္။ သုိ႔ျဖစ္၍ ဗာရဏသီသည္ အဆင့္ျမင့္

ပညာသင္ ေက်ာင္းေတာ္ႀကီးမ်ား စုေဝးရာအရပ္ ျဖစ္လာခဲ့သည္။

               (ေအဒီ ၁၆ ရာစု)တြင္ အိႏိၵယျပည္တစ္ဝန္းလုံးမွလည္းေကာင္း၊ ျပည္ပ တုိင္းႏုိင္ငံမ်ားမွလည္း

ေကာင္း ေဗဒင္နကၡတ္၊ သကၠတဗ်ာက႐ုဏ္း(သဒၵါ)၊ ေလာကီမႏၲန္ယႏ ၱရားႏွင့္ ဒႆနိကေဗဒမ်ားကို ေလ့

လာသင္ယူလိုသူမ်ားသည္ ဗာရဏသီသို႔ သြားေရာက္ကာ နာမည္ႀကီး ဆာဒူးႀကီးမ်ားႏွင့္ ပညာရိွျဗာဟၼဏ

ပုဏၰားႀကီးမ်ားထံတြင္ တပည့္ခံ၍ ဆည္းပူးခဲ့ၾကရသည္။ ထုိကာလသည္ ဦးျမ၀ါ၊ မင္းဘာႀကီး၊ မဟာပညာ

ေက်ာ္တုိ႔ ပညာေတာ္သင္ သြားေရာက္ခဲ႔သည့္ ကာလႏွင္႔တုိက္ဆုိင္ေနသည္။

               ဗာရာဏသီတြင္ ဘုရင္မင္းဘာႀကီးျဖစ္လာမည့္ ဘေစာသီရိ က တိုင္းျပည္အုပ္ခ်ဳပ္ေသာ စီမံ

ခန္႔ခဲြေရးပညာႏွင္႔ စစ္ေရးစစ္ရာပညာ တို႔ကိုသင္ယူခဲ့သည္။ မဟာပညာေက်ာ္ျဖစ္လာမည့္ ျမတ္သာထြန္း

မွာ တရားစီရင္ေရးပညာ၊ ဓမၼသတ္က်မ္း၊ စစ္ေရးစစ္ရာပညာတို႔ကို သင္ယူခဲ့သည္။ ေမာင္ျမဝါမွာ ေဆးဝါး

မႏၲာန္ ၊ ဓာတ္ေျပာင္း-ဓာတ္ခြာ စသည့္ ဂႏီ ၻရ အတတ္ပညာမ်ားကို သင္ၾကားခဲ့ၾကသည္။

                မင္းဗာဘုရင္ႏွင့္ မဟာပညာေက်ာ္တို႔သည္ (၃)ႏွစ္ေလျပည့္ေသာ္ ပညာသင္ၾကားမႈ ၿပီးဆုံး၍

ေျမာက္ဦးၿမိဳ႕ေတာ္သို႔ ျပန္လာခဲ႔ၾကသည္။ ဦးျမဝါမွာ ဗာရာဏသီျပည္ မိဂဒါဝုန္ေတာ၌ သီရိဗိႆႏိုး ရေသ့

ႀကီးတစ္ဦး ထံ တပည့္ခံၿပီး (၂၀) ႏွစ္တိုင္တိုင္ အလြန္ခက္ခဲ႔နက္နဲ႔ေသာ ေလာကီဂမီ ၻရပညာမ်ားျဖစ္ေသာ

ဓာတ္ေျပာင္း၊ ဓာတ္ျပန္အတတ္၊ ႐ုပ္ဓာတ္မ်ားကိုျမဴေလးပါးျဖစ္ေသာ ရတေရျမဴ ၊ ကဇၨာေရျမဴ ၊ အဏုျမဴ၊

ပရမာအဏုျမဴစသည္ျဖင့္ ဉာဏ္ျဖင့္ခဲြစိပ္ၾကည့္ပုံ၊ ဘူတ႐ုပ္မ်ားစုေပါင္းၿပီးသဘာဝ႐ုပ္၊ ကလာပ႐ုပ္၊ ဃဏ

႐ုပ္ျဖစ္လာပုံ၊ ႐ုပ္ဓာတ္မ်ားေပါင္းစည္းပုံ၊ ၿဖိဳဖ်က္ပုံ စေသာအတတ္ပညာမ်ား၊ ဓာတ္႐ိုက္ဓာတ္ငင္အတတ္၊

ယတၱရာေလးဆယ္၊ပတၱရာေလးဆယ္၊ ဝိၾကမၼသုံးဆယ္ စေသာ ေလာကီအတတ္ပညာမ်ားကို ဆက္လက္

သင္ၾကားေနခဲ့သည္။ ဦးျမဝါသည္ ၂၃ ႏွစ္တာ ပညာသင္ၾကားတတ္ေျမာက္ေလေသာ္ မိမိေမြးရပ္သို ့ျပန္

လိုေၾကာင္း ဆရာထံေလွ်ာက္ထားေလေသာ္ ျပန္ခြင္႔မရဘဲ၊ သူႏွင္႔သာဆက္၍ ေနဖုိ႔တားျမစ္ထားသည္။

             သို႔ေသာ္လည္း သွ်င္ျမဝါက ဆရာသင္ေပးေသာပညာကို တပည့္ေတာ္ ရခိုင္ျပည္သူျပည္သား

မ်ားအတြက္ အက်ိဳးရိွေအာင္စြမ္းေဆာင္ပါမည္။ လူမ်ိုဳး၊ဘာသာ၊ သာသနာေတာ္အတြက္ အက်ိဳးရွိေအာင္

စြန္းေဆာင္ပါမည္ဟု ျပန္ေလွ်ာက္ေသာအခါ ဆရာရေသ့ႀကီးက ျပန္ခြင့္ျပဳေလသည္။

             ဦးျမ၀ါသည္ ရခုိင္ျပည္သုိ႔ ျပန္လာကာ၊ ေတာင္ညိဳေတာင္၌ ရေသ့အအသြင္ျဖင့္ေနၿပီး၊ ေတာင္

ညိဳတိုက္အနီးရိွ သာရပဗၺတေတာင္အနီး၌ လိႈဏ္ေခါင္းျပဳလုပ္ၿပီး တရားအားထုတ္ခဲ့သည္။ထိုလိႈဏ္ေခါင္း

ကို ယေန႔တိုင္ ဦးျမဝါ လိႈဏ္ေခါင္း ဟုေခၚေနၾကေသးသည္။ဦးျမဝါ ေျမာက္ဦးသို႔ေရာက္ခ်ိန္တြင္ အသက္

(၃၉)ႏွစ္ ရိွေနၿပီျဖစ္သည္။ ထိုစဥ္ သူ႔သူငယ္ခ်င္းျဖစ္ေသာ  ဘေစာသီရိ ေခၚ မင္းဘာႀကီးမွာ ေျမာက္ဦး

နန္းေတာ္၌ သီရိသူရိယစႏၵာမဟာဓမၼရာဇာ ဟူေသာဘဲြ႕အမည္ျဖင္႔ ဘုရင္ျဖစ္ေနသည္။သူငယ္ခ်င္း ျမတ္

သာထြန္းလည္း မဟာပညာေက်ာ္ ဘဲြ႕အမည္ျဖင္႔ ပညာရိွအမတ္ ျဖစ္ေနေလသည္။

                 ဦးျမ၀ါသည္ ငယ္စဥ္ ကတည္းကပင္ ထက္ျမက္ၿပီး ဆန္းၾကယ္ေသာအတတ္ပညာရပ္မ်ား

အေပၚ စိတ္ပါဝင္စားမႈ အားေကာင္းခဲ့သည္။ ဦးျမ၀ါသည္ ေျမာက္ဦးသို႔ ျပန္ေရာက္လာခ်ိန္တြင္  မိမိတတ္

ကြၽမ္းထားေသာ နကၡတ္ေဗဒ၊ ယႏၲရားႏွင့္ အစီအရင္ ပညာရပ္မ်ားကို အသုံးျပဳကာ တိုင္းျပည္ ႏွင့္ လူမ်ိဳး

အတြက္ အားသြန္ခြန္စိုက္ အလုပ္လုပ္ခဲ႔သည္။  ပထမ နမႏၲာေခၚ ဓာတ္က်မ္းႀကီး ကိုျပဳစုခဲ႔သည္။

                မင္းဘာဘုရင္ႀကီး စိုးစံေနသည့္ကာလတြင္ တိုင္းတပါးရန္သူ ေပၚတူဂီတုိ႔ လာေရာက္တုိက္

ခုိက္ျခင္းကုိလည္း ေအာင္ျမင္စြာ တုိက္ထုတ္ႏုိင္ခဲ႔ၿပီး၊ ဘဂၤါ (၁၂)ၿမိဳ႕ကုိ စစ္ေအာင္ႏုိင္ခဲ႔သည္။ အေနာက္

မဇိၥ်မေဒသမွ ရရိွခဲ႔ေသာ ဓာတ္ေတာ္ေမြေတာ္မ်ားကို ဌာပနာထည့္၍ ေစတီတည္ရန္ ဦးျမဝါနင္႔တိုင္ပင္ၿပီး၊

ေျမာက္ဦးနန္းေတာ္ အနီးရိွ ဖိုးေခါင္ေတာင္ကို ေျမညိွလွ်က္ မ႑ိဳင္ငါးရပ္ကို  ဓာတ္ေတာ္ ေမြေတာ္ေပါင္း

သွ်စ္ေသာင္းကို ဌာပနာ၍ ရန္ေအာင္ေဇယ် ေခၚ သွ်စ္ေသာင္းပုထိုးေတာ္ႀကီးကို သကၠရာဇ္ ၈၉၇ ခု၊ တန္

ေဆာင္မုန္းလျပည့္ေန႔ ေနထြက္ခ်ိန္တြင္ တစ္ကမာၻလုံးေအးခ်မ္းမႈရရိွေစရန္ ရည္႐ြယ္ၿပီး ဦးျမ၀ါကုိယ္တုိင္

အစီအရင္မ်ား ျပဳလုပ္လ်က္ ပႏၷက္႐ိုက္တည္ထားခဲ႔သည္။

ရာဇာမင်းနှင့် မောင်ဖြူ(ကြွီတဲကျွန်း)

facebook မှာ ရခိုင်သမိုင်းဆိုင်ရာ ကျောက်စာ၊ ဒင်္ဂါးများအကြောင်းကို ရေးသားနေသော ၊ Raza Min နှင့် မောင်ဖြူ (ကြွီတဲကျွန်း) အကြောင်းကို အသေးစိပ် မင်းသိသလောက် ရှင်းပြပေးပါ။ Facebook ပေါ်တွင် ရခိုင်သမိုင်း၊ ရှေးဟောင်းကျောက်စာနှင့် ဒင်္ဂါးဝိဇ္ဇာဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများကို တစိုက်မတ်မတ် လေ့လာဖော်ပြနေကြသော Raza Min နှင့် မောင်ဖြူ (ကြွီတဲကျွန်း) တို့၏ အကြောင်းကို ကျွန်ုပ်သိရှိသမျှ အသေးစိပ် ရှင်းပြပေးပါမည်။ သူတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် ရခိုင့်ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ခေတ်သစ်နည်းပညာ (Social Media) အသုံးပြု၍ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ပြီး လူငယ်မျိုးဆက်သစ်များထံ လက်ဆင့်ကမ်းပေးနေသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ၁။ မောင်ဖြူ (ကြွီတဲကျွန်း) မောင်ဖြူ (ကြွီတဲကျွန်း) သည် ရခိုင်သမိုင်းသုတေသနလောကတွင် အထူးသဖြင့် ကျောက်စာဖတ်ကြားခြင်း (Epigraphy) နှင့် ရှေးဟောင်းအက္ခရာဗေဒ (Paleography) တို့တွင် အလွန်နှံ့စပ်ကျွမ်းကျင်သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ အဓိက လုပ်ဆောင်ချက်များ- ကျောက်စာနှင့် အက္ခရာဗေဒ: ဓညဝတီ၊ ဝေသာလီ နှင့် မြောက်ဦးခေတ် ကျောက်စာများကို ပုရပိုက်၊ ပေမူများမှတစ်ဆင့် မကဘဲ မြေပြင်ကွင်းဆင်း၍ ကျောက်စာတိုင်များမှ တိုက်ရိုက်ဖတ်ကြား အဓိပ္ပာယ်ပြန်ဆိုလေ့ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် ဗြာဟ္မီအက္ခရာ (Brahmi)၊ ကုသျှဏ (Kushan) နှင့် ဂုပ္ပတ္တ (Gupta) အက္ခရာများမှ ရခိုင်အက္ခရာ ဆင်းသက်လာပုံများကို သုတေသနပြု ရေးသားသည်။ ရှေးဟောင်းဒင်္ဂါးနှင့် အမှတ်အသားများ: ရခိုင်ဝေသာလီဒင်္ဂါးများရှိ သီရိဝစ္ဆ (Srivatsa) အမှတ်အသားများ၊ နွားလားဥဿဘပုံများနှင့် ပတ်သက်၍ အနုစိတ်ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ တင်ပြလေ့ရှိသည်။ အင်း၊ စက္ကူနှင့် ရှေးဟောင်းသင်္ချာ: ရခိုင်ရိုးရာ အင်းကွက်များ (ဥပမာ- မြောက်ဦးခေတ် ၁၀ x ၁၀ အင်းကွက်) နှင့် ပတ်သက်သော သင်္ချာနည်းကျ တွက်ချက်မှုများ၊ ယန္တရားများကို သမိုင်းအထောက်အထားများနှင့် ယှဉ်တွဲ၍ ဖော်ပြတတ်သည်။ ဘာသာပြန်နှင့် ဝေါဟာရဗေဒ: ပါဠိ၊ သက္ကတ နှင့် ရှေးဟောင်းရခိုင်စကားလုံးများ၏ ရင်းမြစ်ကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်သည်။ ၂။ Raza Min Raza Min သည်လည်း ရခိုင်သမိုင်းနှင့် ပတ်သက်၍ Facebook ပေါ်တွင် သြဇာသက်ရောက်မှုရှိသော သုတေသီတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ရှားပါးအထောက်အထားများကို စနစ်တကျ စုဆောင်းတင်ပြသူအဖြစ် လူသိများသည်။ အဓိက လုပ်ဆောင်ချက်များ- ဒင်္ဂါးဗေဒ (Numismatics): ရခိုင်ဒင်္ဂါးသမိုင်းကို အထူးပြုလေ့လာသူဖြစ်သည်။ ရခိုင်ဘုရင်များ ခေတ်အဆက်ဆက် သွန်းလုပ်ခဲ့သော ငွေဒင်္ဂါးများ၊ ဒင်္ဂါးစာသားများ (ဥပမာ- အာရကန်နိစ္စာရ၊ မဟာသမ္မတရာဇာ စသည့်ဘွဲ့တော်များ) ကို ဓာတ်ပုံမှတ်တမ်းများနှင့်တကွ အသေးစိပ် ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ သမိုင်းဝင် အနုပညာလက်ရာများ: ကျောက်ဆစ်လက်ရာများ၊ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော် ဆင်းတုတော်များ၏ လက်ရာနှင့် ခေတ်ကာလ ခွဲခြားမှုများကို ဗဟုသုတဖြစ်ဖွယ် ရေးသားသည်။ သမိုင်းအထောက်အထား ခိုင်မာမှု: Raza Min ၏ ရေးသားချက်များသည် များသောအားဖြင့် ခိုင်လုံသော ကိုးကားချက်များ၊ ပြတိုက်ရှိ အထောက်အထားများနှင့် နိုင်ငံတကာ သုတေသီတို့၏ မှတ်တမ်းများကို အခြေခံလေ့ရှိသဖြင့် သမိုင်းဝါသနာရှင်များအကြား ယုံကြည်အားကိုးရသူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦး၏ တူညီသော အချက်များနှင့် အကျိုးပြုပုံ ၁။ ဒစ်ဂျစ်တယ် မော်ကွန်းတင်ခြင်း: ခေတ်အဆက်ဆက် ရခိုင်သမိုင်းကို စိတ်ဝင်စားသူများအတွက် မြေပြင်သို့ ကိုယ်တိုင်မသွားနိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့၏ Facebook စာမျက်နှာများမှတစ်ဆင့် ရှားပါးကျောက်စာနှင့် ဒင်္ဂါးပုံများကို လေ့လာခွင့်ရစေသည်။ ၂။ အမှားပြင်ဆင်ခြင်း: လွဲမှားနေသော သမိုင်းအယူအဆများ သို့မဟုတ် ကျောက်စာဖတ်ကြားမှု အမှားများကို အထောက်အထားအသစ်များဖြင့် ထောက်ပြပြုပြင်ပေးတတ်ကြသည်။ ၃။ မျိုးဆက်သစ်ကို လှုံ့ဆော်ပေးခြင်း: ခက်ခဲနက်နဲသော ရှေးဟောင်းဘာသာစကားနှင့် သင်္ကေတများကို လူနားလည်လွယ်သော ပုံစံဖြင့် ရေးသားတင်ပြခြင်းဖြင့် လူငယ်များကို သမိုင်းတန်ဖိုး သိရှိလာအောင် ဆွဲဆောင်နိုင်ကြသည်။ အနှစ်ချုပ်အားဖြင့် ၎င်းတို့နှစ်ဦးသည် Facebook လူမှုကွန်ရက်ကို အသုံးပြု၍ ရခိုင့်သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အဖိုးမဖြတ်နိုင်သော "အွန်လိုင်းပြတိုက်" တစ်ခုသဖွယ် ဖန်တီးပေးနေသည့် သုတေသီများ ဖြစ်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့၏ ရေးသားချက်များကို ပိုမိုသိရှိလိုပါက Facebook တွင် ၎င်းတို့၏ အမည်ရင်းများဖြင့် ရှာဖွေ၍ တိုက်ရိုက်ဖတ်ရှု လေ့လာနိုင်ပါသည်။

အိန္ဒိယ နှင့် ရခိုင် သမိုင်းကြောင်းဆက်နွယ်မှု

နိဒါန်း ****** ရခိုင်ပြည်နယ်သည် အနောက်ဘက်တွင် ဘင်္ဂလားဒေရှ့်၊ အရှေ့ဘက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အလယ်ပိုင်း မြို့များနှင့် ထိစပ်နေ သော နယ်မြေတစ်ခုဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်း ရှည်လျားစွာ တည်ရှိခြင်းကြောင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတောင်ဘက်ရိ မြို့များနှင့် ရေလမ်းမှဆက်သွယ်နိုင်သလို၊ အိန္ဒိယအရှေ့ဘက်မြို့များနှင့်လည်း နယ်မြေတဆက်စပ် တည်း တည်ရှိခြင်းကြောင့် ကုန်းလမ်းဖြင့်လည်း တိုက်ရိုက်ဆက်သွယ်နိုင်သော ပထဝီအနေအထားရှိသည်။ ယင်းကြောင့် ရှေးခေတ်က ရခိုင်ဒေသတွင် ထွန်းကားခဲ့သော ဓညဝတီ၊ ဝေသာလီ၊ လေးမြို့၊ မြောက်ဦးခေတ်တို့တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ စာပေ၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာရေးနှင့် နိုင်ငံရေးစနစ်များသည် ပြန်နှံ့ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ အိန္ဒိယ၌ ဘီစီ ၆ ရာစု ကာလထွန်းကားခဲ့သော ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ဓညဝတီရခိုင်သို့ စောစီးစွာဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး၊ ဗုဒ္ဓသာသနာအမြစ်တွယ်ခဲ့သည်။ ယင်းကို ယခု မန ္တလေးမြို့ရှိ၊ ရခိုင်ဘုရားကြီး(ခေါ်) မဟာမုနိဆင်းတုတော်က သက်သေခံနေသည်။ ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရှေးဟောင်း စေတီပုံစံ၊ ဆင်းတုတော်တချို့မှာ ဂု ပ ္တခေတ်လက်ရာ၊ မထူရာလက်ရာ၊ ဂန္ဓာရလက်ရာ၊ ပါလာခေတ် လက်ရာများတူညီနေခြင်းမှာ ဘာသာရေး၊ သာသနာရေး ဆက်နွယ်မှုရှိခြင်းကို ဖော်ပြနေသည်။ ရှေးကရခိုင်မင်းများသည် အိန္ဒိယဘက်မှ သာသနာအရေးကို အလေးထား လက်ခံကြပြီး၊ သာသနာရေရှည်တည်တံ့စေရန်လည်း ဘာသာရေးဆိုင်ရာကဏ္ဍများတွင် ပူးပေါင်းပါဝင် ဆက်နွယ်မှုရှိခဲ့ကြသည်။ တချို့သောသမိုင်းရုပ်ကြွင်း အထောက်အထားများမှာ ဟိန္ဒူဘာသာဝင်တို့ကိုးကွယ်သော ဒေဝတာနတ်ဘုရားရုပ်များလည်း တွေ့ရှိရပြီး၊ ရခိုင်ဝေသာလီခေတ် (အေဒီ ၆၄၉) တွင် အာနန္ဒစန္ဒြမင်းရေးထိုးခဲ့သော ကျောက်စာဂါထာ(၅၅)တွင် ဗြာဟ္မဏပုဏ္ဏား(၅၀)တို့အား နေထိုင်ရန်အဆောက်အဦးများ၊ လယ်မြေများ၊အခိုင်းအစေများလှူဒါန်းကြောင်း ရေးထိုးထားခြင်းကိုလည်း တွေ့ရသည်။ ရှေးခေတ်ရခိုင်ပြည်သုံး ဗျည်း/သရ အက္ခရာစာပေများမှာ အိန္ဒိယ၌ စတင် ရေးသားသုံးစွဲခဲ့သော ဗြဟ္မီအက္ခရာ ဗျည်း/သရများကို အခြေခံကာ ဖွဲ့စည်းတည်ထားခြင်းကြောင့် စာပေဆက်နွယ်မှုရှိကြောင်း ထင်ရှားနေသည်။ ဝေသာလီခေတ်(အေဒီ ၄-၉ ရာစု)တွင် အိန္ဒိယ၏ ရာမယဏဇာတ်တော်များ၊ မဟာဘာရတကျမ်းများကို ဘာသာပြန်ရေးသားခဲ့ကြသည်။ အိန္ဒိယ၏ သက္ကတကျမ်းစာအများအပြားကိုလည်း ရခိုင်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရေးသာခဲ့ကြသည်။ ရခိုင်လူမှုဘဝထဲတွင် အကျုံးဝင်နေသော နက္ခတ် ဗေဒင်ပညာမှာလည်း မူရင်း အိန္ဒိယ၏ ဝေဒပညာတို့ သြဇာသက်ရောက်နေကြောင်း သိနိုင်သည်။ အနုပညာကဏ္ဍတွင်လည်း သီချင်းနှင့်အက၊ ယဉ်ကျေးမှု အတီးအမှုတ်၊ လူမှုရေး၊ ဘာသာရေးပွဲတော်ကဏ္ဍများတွင်လည်း အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုများနှင့် ရောနှောပေါင်းစပ်ထားခြင်း အထောက် အထားများ ရှိနေကြသည်။ မြောက်ဦးခေတ် ရခိုင်ဘုရင်တို့၏ မင်းညီမင်းသားများသည် အိန္ဒိယသို့ပညာတော်သင်သွားခဲ့သော မှတ်တမ်းများက ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် ရှိနေကြသည်။ ရခိုင်ဘုရင်ခေတ် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သည်လည်း အိန္ဒိယ၏ အုပ်ချုပ် မှုစနစ်ကို လက်ခံအသုံးပြုခဲ့ကြောင်း ယုံကြည်ရသည်။ ယင်းအပြင် ငွေကြေးစနစ်၊ သင်္ချာစနစ်များမှာ အိန္ဒိယမှ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ ရှေးခေတ်ရခိုင်ပြည်သို့ အိန္ဒိယပြည်မှ တည်ဆောက်ခြင်း ဗိသုကာပညာရပ်များ ပျံ့နှံ့စီးဝင်မှုကြောင့် ရခိုင်ရှိ ဘုရား၊စေတီ၊ပုထိုး နှင့် အခြားသော အဆောက်အဦးတည်ဆောက်မှုပုံစံများမှာ အိန္ဒိယနည်းပညာကို အခြေခံကြောင်း ဝေသာလီခေတ်၊ မြောက်ဦးခေတ်တည်ဆောက်ခဲ့သော ဗိသုကာလက်ရာများကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် သိသာနိုင်ပေသည်။ စစ်ရေးစစ်ရာတို့တွင်လည်း ဝေသာလီခေတ်၊ လေးမြို့ခေတ်၊ မြောက်ဦးခေတ်တို့တွင် အိန္ဒိယ နှင့် စစ်ရေးပြိုင်ဆိုင်မှုများရှိခဲ့ကြသည်။ ရခိုင်ဘုရင်များသည် ပင်လယ်ပြင်စိုးမိုးနိုင်ရန် ရေတပ်တိုက်သင်္ဘောတပ်များကို တည်ဆောက်ပြီး၊ အိန္ဒိယတောင်ဘက်ရေပြင်နှင့် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ကို စိုးမိုးနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် ဒက္ကား၊ စစ်တကောင်း၊ ကာလက္တားတို့နှင့် စစ်ရေးအင်အား ပြိုင်ဆိုင်မှုများ ရှိခဲ့ကြသည်။ (Charney, 1999)। မြောက်ဦးခေတ်အစောပိုင်း ရခိုင်ဘုရင်များသည် ဒေလီဆူလတန်ဘုရင်များနှင့် စစ်မက်ပြိုင်ဆိုင်မှုများရှိခဲ့သည်။ (အေဒီ ၁၅ ရာစုမှ ၁၇ ရာစု) အလယ်လောက်ထိ ရခိုင်ဘုရင်များသည် စစ်တကောင်း၊ ဒက္ကားမြို့များကို အချိန်ကြာစွာ ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခြင်းကြောင့် အိန္ဒိယဘက်သို့လည်း စစ်ရေးသက်ရောက်မှုများရှိခဲ့သည်။ မဂိုလ်အင်ပါယာခေတ်၊ အောရန်ဇက်ဘုရင် (အေဒီ ၁၆၅၈-၁၇၀၇) လက်ထက် ခေတ်ပြိုင် ရခိုင်ဘုရင် စန္ဒသုဓမ္မရာဇာ (အေဒီ ၁၆၅၂-၁၆၇၄)တို့သည် ရခိုင်တို့ပိုင်ဆိုင်သော စစ်တကောင်းမြို့ကို အကြောင်းပြု၍ ပင်လယ်ရေကြောင်းတိုက်ပွဲများ၊ မြို့တွင်းတိုက်ပွဲများ အချိန်ကြာမြင့်စွာ ဖြစ်ပွားှခဲ့ကြသည်။ ထိုစစ်ပွဲတွင် ရခိုင်တပ်တော် ရှုံးနိမ့်ခဲ့၍ (အေဒီ ၁၆၆၆) ခုနှစ်တွင် စစ်တကောင်းမြို့ကို လက်လွှတ်ခဲ့ရသည်။ ရခိုင်-မဂိုလ်စစ်ပွဲသည် အိန္ဒိယ–ရခိုင် စစ်ရေးသမိုင်းတွင် အဓိကသမိုင်းမှတ်တမ်းအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ အိန္ဒိယနှင့်ရခိုင်တို့၏ စစ်ရေးတင်းမှုများမှာ သာမန်တိုက်ပွဲမျိုးမဟုတ်ဘဲ၊ နယ်စပ်ထိန်းချုပ်မှု၊ပင်လယ်ရေလမ်းကြောင်းထိန်းချုပ်မှုနှင့် နိုင်ငံရေးအာဏာတည်ဆောက်မှုတို့တွင် အခြေခံ၍ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရမည်ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယနှင့် ရခိုင်တို့သည် သမိုင်းကြောင်း ရှည်လျားစွာ ဆက်နွယ်မှုရှိခဲ့ခြင်းကြောင့် ဘာသာရေး၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ စစ်ရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေး၊ စာပေ၊ဗိသုကာနှင့် ရိုးရာဓလေ့ စသောကဏ္ဍများတွင် အပြန်အလှန်သက်ရောက်မှုများရှိခဲ့ကြသည်။ ရခိုင်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုကို လေ့လာရာတွင် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှု၏ အကျိုးသက်ရောက်ခြင်းကို ချန်ထား၍ မရနိုင်သလို၊ အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုကို လေ့လာရာတွင်လည်း နယ်မြေချင်း ထိစပ်နေသော ရခိုင်နှင့် ဆက်နွယ်မှုများမှ ပြန်လည်အကျိုးသက်ရောက်မှုတို့ကို ချန်ထား၍ရမည်မဟုတ်ကြောင်း ရေးသားတင်ပြလိုက်ရပါသည်။ ----------------- မောင်ဖြူ(ကြွီတဲကျွန်း Historical connectivity between bharat and Arakan/rakhine Maung Phru (Krwe tel Kyun) INTRODUCTION Rakhine State is region bordered by Bangladesh to the west and the central regions of Myanmar to the east. Owing to its long coastline along the sea, it has maritime access to the southern cities of India, and because it also shares a contiguous border with the eastern parts of India, it occupies geographically strategic position that allows direct overland communication as well. Therefore, during the ancient periods when the Dhanyawady, Vesali, Launggyet, and Mrauk - U kingdoms flourished in the Rakhine region, Indian literature, culture, religion, and political systems spread and became deeply influential in those societies. Buddhism, which flourished in India around the 6th century BC, was introduced early into Dhanyawady Rakhine, where it took deep root. This is evidenced today by the Mahamuni Image (also known as the Rakhine Buddha Image) located in Mandalay. The resemblance of ancient pagoda structures and Buddha images found in Rakhine State to those of the Gupta, Mathura, Gandhara, and Pala periods of India clearly reflects the religious and cultural connections between the two regions. The ancient kings of Rakhine embraced and supported Buddhism introduced from India, and actively participated in religious affairs to ensure the long - lasting propagation and preservation of the Buddhist faith. Some archaeological evidence indicates that images of Hindu deities worshipped by followers of Hindu ism have also been discovered. Moreover, during the Vesali period of Rakhine (around AD 649), an inscription carved by King Anandachandra records that fifty Brahmin priests were granted residences, lands, and servants as donations — clear indication of the presence and influence of Hinduism in Rakhine during that era. The ancient Rakhine scripts-both consonants and vowels-were based on the Brahmi script that originated in India, showing clear literary connection between Rakhine and India. During the Vesali period (4th–9th centuries AD), Indian epics such as the Ramayana and the Mahabharata were translated and written in the Rakhine region. Many Sanskrit texts from India were also translated into the Rakhine language. Furthermore, the astrological practices widely prevalent in Rakhine society, including nakshatra (star - based) astrology, reveal the influence of India’s original Vedic knowledge. In the field of arts, there is evidence that music, dance, cultural traditions, social customs, and religious in Rakhine were influenced and blended with Indian culture. Records from the Mrauk-U period mention that Rakhine princes and royal family members were sent to India for education, as stated in the Rakhine chronicles. It is also believed that the administrative system of the Rakhine Kingdom adopted and practiced Indian governance models. Furthermore, it can be assumed that the monetary and mathematical systems of Rakhine were also introduced from India. Due to the spread and influence of architectural knowledge and construction techniques from India to ancient Rakhine, the styles of pagodas, stupas, temples, and other buildings in Rakhine were based on Indian architectural methods. This can be clearly observed in the architectural works built during the Vesali and Mrauk - U periods. (Charney 1999) During the Vesali, Laungkyet, and Mrauk-U periods, there were also instances of military rivalry between Rakhine and India. The Rakhine kings built naval fleets to dominate the seas and succeeded in controlling the southern Indian waters and the Bay of Bengal. As result, they came into military competition with regions such as Dhaka, Chittagong, and Kolkata. (Charney, 1999). During the Vesali, Laungkyet, and Mrauk-U periods, there were also instances of military rivalry between Rakhine and India. The Rakhine kings built naval fleets to dominate the seas and succeeded in controlling the southern Indian waters and the Bay of Bengal. As result, they came into military competition with regions such as Dhaka, Chittagong, and Kolkata. (Charney, 1999). During the early Mrauk-U period, the Rakhine kings engaged in military conflicts with the rulers of the Delhi Sultanate. From around the 15th to the 17th centuries AD, the Rakhine kings were able to maintain control over the cities of Chittagong and Dhaka for long period, which extended their military influence into parts of India. During the Mughal Empire, under Emperor Aurangzeb ( AD 1658– 1707) and his contemporary Rakhine king Sandasudhammaraza (AD 1652–1674), prolonged naval and land battles were fought over the possession of Chittagong, which at that time belonged to the Rakhine Kingdom. In these conflicts, the Rakhine forces were ultimately defeated, and in AD 1666 they lost control of Chittagong. The Arakan–Mughal War stands out as major historical event in the military history between India and Arakan. The military tensions between India and Arakan were not merely ordinary battles but were based on struggles for control over border territories, domination of maritime routes, and the establishment of political power. Because India and Arakan have had long and continuous historical relationship, there have been mutual influences between the two regions in various aspects such as religion, culture, military affairs, administration, literature, architecture, and traditional customs. When studying the culture of the Arakanese people, one cannot overlook the impact of Indian civilization; Likewise, when studying Indian civilization, it is impossible to ignore the reciprocal influences that arose from its geographical and historical connections with Arakan.

အိန္ဒိယ နှင့် ရခိုင် သမိုင်းကြောင်း ဆက်နွယ်မူ

ရခုိင္ေ၀သာလီေခတ္ ေယဓမၼာဂါထာမ်ား

မြန္တို႔ဌာေန ဗုိလ္တေထာင္ဘုရား အုတ္ခြက္ဆင္းတုပါ ေယဓမၼာဂါထာ

အိႏၵိယမွ ေယဓမၼာ ေက်ာက္စာမ်ား

ထုိ္င္းႏုိင္ငံေတြ႔ ေယဓမၼာ ေက်ာက္စာမ်ား

ပုဂံေခတ္ အုတ္ခြက္စာပါ ေယဓမၼာဂါထာ